De boekjes uit de serie Victoria gingen bijna allemaal over de tweede wereldoorlog. In Nederland werden deze boekjes uitgegeven door uitgeverij Nooitgedacht uit Hilversum. De strips zijn niet van Nederlandse oorsprong, maar van Engelse makelij.
war picture library 01 De oorspronkelijke uitgaven kwamen van reeksen als War Picture Library, Battle Picture Library en Combat Picture Library. Deze werden uitgegeven door de Engelse uitgeverij Amalgamated Press/Fleetway (nu eigendom van IPC Magazines).
In ieder deeltje was een compleet verhaal te vinden. De strips werden uitgevoerd in het zwart-wit. Op 1 september 1958 verscheen het eerste deel van de reeks War Picture Library. Dit was 'Fight back to Dunkirk'. De serie War Picture Library zou 26 jaar lang bestaan. Het laatste deeltje verscheen op 3 december 1984 onder de title 'Wings of the fleet'. In totaal verschenen er 2.103 deeltjes.

In 1958 was er pas 13 jaar verstreken sinds het einde van de tweede wereldoorlog. De verhalen worden gesitueerd in de periode 1939 tot en met 1945. De personen die aan de serie hebben gewerkt hebben bewust deze tijd meegemaakt, zeker in de beginjaren van de reeks.
Volgens de redacteur en schrijver van de serie, Steve Holland, liet de serie zien wat vaders en ooms hadden meegemaakt. De doelgroep was dan ook de jeugd. Hoewel de meeste verhalen zich afspelen op de slagvelden van de tweede wereldoorlog, waren er ook verhalen die zich in London afspeelde tijdens de Blitz. Opvallend was wel dat de verhalen niet altijd alleen maar heldendaden lieten zien. Ook de emoties van de soldaten speelt een rol. Niet iedere hoofdpersonage was per definitie een held, maar schikte zich in de omstandigheden waarin deze bevond.

Een ander punt dat kenmerkend is voor deze reeks, en anderen zoals Lasso, is dat nergens in de boekjes te vinden is wie de tekenaars waren of de schrijvers. De volgende personen zijn in ieder geval als tekenaar actief geweest voor de strip, Giorgio Trevisan, Harry Farrugia, George Heath, Nevio Zeccara, Annibale Casabianca, F. Solano López, Juan Gonzalez Alacreu, Jose Ortiz, Ramon de la Fuente, Jorge Moliterni, Renzo Calegari, Luis Ramos, Gino D'Antonio en Hugo Pratt.

Over de schrijvers is nog minder bekend. De volgende personen hebben in ieder geval bijdragen geleverd: Steve Holland, Donne Avenell, Ian Kellie, Douglas Leach, Willie Patterson, Alf Wallace, David Satherley, Roger P. Clegg, A. Carney Allen en S J Thomas.

Victoria deel 1 war picture library 171

In de jaren 60 en 70 werden vertalingen van deeltjes uit de genoemde reeksen op de Nederlandse markt gebracht door uitgeverij Nooitgedacht uit Hilversum. Het eerste deeltje, Soldaten in Birma, verscheen in 1963 en lijkt gebaseerd te zijn een deeltje uit de War Picture Library reeks. Door de heer Ben Kamphuis wordt hierop gewezen op zijn site Dotcomhost.

Wanneer je de kaften en titels uit de Engelse reeksen vergelijkt met de Nederlandse uitgaven, dan lijken veel verhalen te zijn overgenomen uit de reeksen die in Engeland werden uitgegeven. Wat wel opvalt is dat vaak de kaften van de Nederlandse versies zijn aangepast. Dat is goed te zien wanneer de kaften van Soldaten in Birma en Chindit met elkaar vergeleken worden.

Net als bij andere uitgaven in dit soort reeksen, vond ik de kaften vaak mooier dan de inhoud van het boekje. Qua tekeningen bedoel ik dan. Uren en uren heb ik mij als kind geamuseerd met afleveringen uit de Victoria reeks.
Dat de reeks van oorsprong Engels is, verklaard wellicht waarom de hoofdpersonen veelal Engelsen of Amerikanen zijn. Zoals gezegd begon de reeks 13 jaar na het einde van de tweede wereldoorlog, dus vaak worden de Duitsers en Japanners als echte bad guys opgevoerd. Dit bleef overigens niet altijd zo, later werden er ook verhalen gemaakt waarin vooral een Duitse soldaat met een bepaalde wroeging wordt opgevoerd.

Fragment uit Victoria 1 Aan de tekeningen is te zien dat het hier om een massaproductie gaat. De gezichten hebben veelal dezelfde trekken en de personages zijn volgens een vast stramien opgebouwd. Hiernaast is een voorbeeld uit één van de Victoria strips. Natuurlijk werd er veel met schaduwen gewerkt door de tekenaars om het plaatje een bepaalde inhoud te geven. Als je bedenkt hoe weinig tijd er waarschijnlijk steeds is geweest om een verhaal op papier te krijgen, is het op zich best knap te noemen dat er toch aan bepaalde details werd gedacht. Het was waarschijnlijk eenvoudiger geweest om minder aandacht aan de details te besteden. Gelukkig gebeurde dit niet.

De inhoud van de verhalen is uiteraard steeds anders, maar toch zijn er wel centrale thema's te ontdekken. Opofferingsgezindheid, afkeer van het geweld van de oorlog, romantiek, accepteren dat je als mens in de gebeurtenissen mee moet.

Victoria deel 44 Duivelcommando uit 1966 Door Ben Kamphuis wordt hierover op zijn, overigens uitstekende site, het volgende gezegd:
"Gevechten ter land, ter zee, en in de lucht, op alle continenten en strijdtonelen. Korte verhalen over jonge soldaten die hun plicht vervullen voor vaderland, familie of kameraad. De nadruk licht op de gevechtshandelingen, het succes, de opofferingen. Soms ook over de strijd in de mens zelf: de afkeer van geweld, de aantrekkingskracht van wapens, profiteursmoraal, desertie, verraad & verzet. Regelmatig is het conflict aanleiding om schoon schip te maken met vooroorlogse slechte gewoontes, moeilijke relaties of unfinished business. De oorlog werkt dan louterend, zorgt voor orde op zaken en haalt het beste uit mensen naar boven. Allemaal natuurlijk niet dieper dan mogelijk is in 64 pagina's met vaak maar 2 plaatjes per pagina." (bron: www.comicsmagazines.com/)

Hierbij kan ik mij slechts aansluiten. Zoals al werd opgemerkt staan er in de boekjes geen verwijzingen naar de tekenaars. Maar van sommige zijn toch de namen te achterhalen. De uitgever van de originele Engelse boekjes, Fleetway, had een grote hoeveelheid aan tekenaars voor zich werken. Opvallend is dat veel van de tekenaars uit Italië, Spanje en Argentinië kwamen. In de jaren 50 en 60 verkocht Fleetway zo'n 300.000 exemplaren van haar uitgaven per week.
Victoria deel 50 Vechtende ratten Daarom werd gebruik gemaakt van diverse buitenlandse studio's en freelancers om de strips te tekenen die in de verschillende series werden uitgegeven. Bekend zijn in ieder geval de volgende studio's:

  • Ronaldo (Roy) D'Ami studio uit Milaan (D'Ami)
  • Eurostudio (Milaan)
  • Selecciones Ilustradas uit Madrid (S.I. )
  • Giolitti Studio uit Milaan
  • Bardon Art Studio uit Madrid
  • Creacione Editoriales uit Madrid
  • Histiografics uit Madrid
  • Garcia Pizzaro uit Madrid
  • Cartoonstudio uit Rome
  • Cosmopolitan Artists Ltd, Londen

Welke tekenaars aan welke strip hebben gewerkt is niet goed meer te achterhalen. Van sommige is dit nog wel te vinden, maar voor het overgrote deel niet.
Van de freelancers kan in ieder geval Francisco Solano López worden genoemd. Hij werd in oktober 1928 geboren in Buenos Aires in Argentinië en begon in 1953 te publiceren. Omdat zijn strips de militaire junta van toen onwelgevallig waren, vluchtte hij eind jaren 50 naar Spanje. Hij vestigde zich in Madrid en begon te werken voor de Fleetway groep, mogelijk door tussenkomst van S.I. in Madrid.
Victoria deel 67 Woestijnduivels In 1959 begon hij met zijn werk voor de Engelse uitgever en al snel verhuisde hij naar Londen om beter te kunnen samenwerken met de scriptschrijvers.
Zijn naam is verbonden aan een enorme hoeveelheid strips die bij Fleetway verschenen. Zo staan deeltjes uit de reeks Air Ace Picture Library, War Picture Library en Battle Picture Library op zijn naam. Wanneer je de volledige lijst bekijkt, besef je dat er iets niet kan kloppen. En dat is ook zo. Om aan de grote hoeveelheid aan opdrachten in zo'n korte tijd te kunnen voldoen, opende hij zijn eigen studio in Buenos Aires. Hier liet hij de verhalen onder zijn eigen naam maken. Door de economische crisis op dat moment hadden veel tekenaars geen werk meer. Ramiro Bujeiro was bijvoorbeeld één van hen. Hij werkte daarom voor López in diens studio.

Een andere naam die genoemd kan worden is die van Luigi (Gino) D'Antonio. Deze schrijver en tekenaar, werd in Milaan geboren op 16 maart 1927.
Zijn carrière begon eigenlijk per toeval. Via zijn buurman rolde hij het vak in. In de jaren 50 werkte hij via de D'Ami studio aan een grote hoeveelheid strips voor Fleetway. Het meeste van zijn werk was voor de War Picture Library deeltjes. Naast dit werk voor de Engelse markt, maakte hij ook nog vele andere strips.

De in het Nederlands vertaalde deeltjes van de reeksen van Fleetway, werden in Spanje vervaardigd bij S.I. in Madrid. De boekjes werden vervolgens overgebracht naar Nederland, waar deze door uitgeverij Nooitgedacht werden geleverd aan kantenkraampjes, sigarenboeren en dergelijke.
Het is in dit soort winkels en op de markt bij de tweedehands boekenkraampjes, dat ik de boekjes van Victoria voor het eerst tegenkwam in ben gaan kopen. Zoals ik al zei, waren de kaften vaak heel aantrekkelijk, waardoor ik toch vaak een deeltje kocht.

Zoals met meer van de reeksen die in de jaren 50 en 60 verschenen verzamel ik ze niet zozeer vanwege hun inhoud, maar wel omdat ze deel uitmaken van mijn herinneringen aan vervlogen tijden. Voorzover mijn kennis reikt, zijn er in Nederland in de jaren 1963 tot en met 1977 in totaal 447 deeltjes verschenen.
Wat voor mij wel een raadsel blijft, is de oorsprong van de kaftjes. Voor een deel werden fragmenten uit van kaftjes van de originele Engelse uitgaven gebruikt. Hieronder heb ik een aantal voorbeelden opgenomen. Maar anderen kan ik nergens bij thuisbrengen. Misschien dat een lezer hierin duidelijkheid kan brengen voor mij.

Victoria Victoria

Geraadpleegde bronnen:

www.comicsmagazines.com/

www.dotcomhost.nl/

en.wikipedia.org/wiki/War_Picture_Library

www.dandare.info