Julius Caesar

Julius Caesar

Gaius Julius Caesar, wat moet je over deze man nog toevoegen? Wijd en zijd bekent, één van de meest bekende historische figuren uit de Romeinse tijd, vereeuwigd in de roman van William Shakespeare. Wie kent tenslotte niet de klassieke quote "Ook gij, Brutus?"
Julius Caesar werd vermoedelijk geboren op 13 juli 100 v.Chr in Rome. Zoals wij alleen weten van onze geschiedenislessen op de middelbare school werd hij vermoordt in de Romeinse senaat door een groep senatoren op 15 maart 44 v.Chr.
Zijn dood was de directe aanleiding voor een Romeinse burgeroorlog, die uiteindelijk werd gewonnen door zijn geadopteerde zoon Octavianus (de latere Augustus).

Vroege jeugd
Julius Caesar geboren in de Subura. Dit was wat men tegenwoordig een arbeiderswijk zou noemen in het oude Rome. De vader van Caesar was actief in de Romeinse politiek.
In de eerste jaren van zijn leven werd de jonge Gaius opgevoed door zijn moeder, Aurelia Cotta. Vanaf zijn 10de kreeg Caesar les van een specialist in de Griekse en Latijnse letteren. Hij leerde ook paardrijden, zwemmen en vechten met het zwaard. Op 15 maart 85 v.Chr. kreeg hij van zijn vader de toga virilis. Dit betekende dat Julius Caesar vanaf ongeveer zijn 15de als een volwassene werd beschouwd. Vrijwel direct hierna overleed plotseling zijn vader, waardoor Caesar het hoofd van de familie werd. In ieder geval in naam, want zijn moeder liet haar invloed wel degelijk gelden.


Aanvang loopbaan
Caesar wordt in 84 v.Chr. voorgedragen voor een functie als priester. Het priesterschap waar hij voor werd voorgedragen leek overigens in niets op wat wij hier tegenwoordig onder begrijpen. Het betrof het priesterschap van Jupiter.
De jonge Julius had zich op dat moment al verloofd met een meisje uit de lagere kringen van Rome. Bij de functie van priester van Jupiter vond men het niet passend dat hij met een meisje van lage afkom zou huwen. Hierop verbrak hij de verloving om met een meisje uit een hogere sociale klasse te kunnen trouwen. Bizar, maar waar. Uiteindelijk werd Caesar toch geen priester. De hoofdredenen waren het onverwachte overlijden van zijn schoonvader en de dictatuur van Lucius Cornelius Sulla
Sulla wil dat Caesar zich laat scheiden van zijn vrouw. Door zijn weigering komt Caesar in gevaar. Wanneer een aanslag op hem wordt beraamd, lukt het hem om de aanvallers af te kopen. Hierop ontvlucht hij Rome.

Hij komt terecht in de provinca Asia, dit ligt in het huidige Turkije. Hier dient hij als officier in de staf van een lokale machthebber. Bij de belegering van de stad Mytilene op Lesbos in 80 v.Chr. wordt hij geprezen om zijn getoonde moed. Doordat hij een goede reputatie had opgebouwd begon zijn carrière vaart te krijgen.

In het jaar 69 v.Chr. is Caesar quaestor in Hispania (het huidige Spanje). Een quaestor was een gekozen vertegenwoordiger, die toezicht hield op de schatkist en het leger. Wanneer hij quaestor is, ontvallen hem zowel zijn vrouw Cornelia Cinna minor als zijn tante Iulia.
In 67 v.Chr. krijgt hij nog een functie toegewezen en trouwt hij met Pompeia Sulla, de kleindochter van dictator Sulla. Het huwelijk lijkt alleen om politieke redenen gesloten te zijn en was geen groots succes. Later zou hij van haar scheiden.
In 63 v.Chr. wordt Caesar tot pontifex maximus gekozen. De Pontifex Maximus was de belangrijkste priester van de Romeinse godsdienst en is nu één van de titels die de Paus voert.

Ondertussen beginnen roerige tijden in het Romeinse Rijk. Een zekere Pompeius bezig zijn bliksemcarrière, ook Crassus steeg snel in aanzien. Beide waren niet bepaald vrienden. In 60 v.Chr. zette Caesar een belangrijke stap. Hij sloot het eerste triumviraat met Crassus en Pompeius. De term triumviraat refereerde aan het driemanschap, oftewel de leiding in handen van drie mannen, namelijk Crassus, Pompeius en Caesar.
Met de hulp van Crassus en Pompeius wist tot het ambt van consul te bemachtigen. Een consul was de hoogste magistraat in het Romeinse Rijk. Ook toen al scheen alleen de zon voor niets en één van de eisen was dat een wet moest worden doorgedrukt waardoor Pompeius meer land zou bemachtigen.

De Gallische oorlog
De Gallische oorlog duurde van 58 tot 52 v.Chr. Met een serie veldtochten zou Julius Caesar er in slagen om Gallië te veroveren. Het waren deze veldtochten die in de overbekende strip Asterix een rol spelen. Heel Gallië was veroverd. Heel Gallië? Jazeker, in werkelijkheid heeft Caesar heel Gallië onderworpen. Gallië is de Nederlandse benaming voor het Latijnse Gallia. Dit gebied besloeg het huidige Frankrijk en België, het westen van Zwitserland, en delen van Nederland en Duitsland ten westen van de Rijn.

Over deze oorlog is heel veel bekend. Caesar schreef er een boek over met de titel 'Verslagen van de Gallische oorlog'. Door de Gallische oorlog nam de macht van Caesar toe. Een ander belangrijk punt was dat zijn manschappen meer loyaliteit hadden ten opzichte van Caesar, dan ten opzichte van het Romeinse Rijk. Dit zou later een belangrijke factor worden. Er is nog een andere reden waarom de Gallische oorlog zo van belang was. Namelijk dat hierdoor de gebieden die tot Gallië gerekend werden (waaronder dus een gedeelte van Nederland) onder de invloedsfeer kwamen van de Romeinen en hun cultuur. De Gallische oorlog eindige in 52 v.Chr. met de overgave van Vercingetorix na de verloren slag bij Alesia.

De burgeroorlog
Caesar, Pompeius en Crassus kwamen in 56 v.Chr. samen om hun bondgenootschap opnieuw te bevestigen. Caesar werd voor nog eens vijf jaar tot proconsul van Gallië benoemd, terwijl Pompeius en Crassus opnieuw consul werden. In 53 v.Chr. werd Crassus tijdens een veldtocht tegen de Parthen (huidige Iran) gevangengenomen en geëxecuteerd. Hierdoor hield het driemanschap op te bestaan. Het lukte Pompeius om in 52 v.Chr. de macht naar zich toe te trekken. Hij werd benoemd als enige consul. Toen de termijn als proconsul voor Caesar afliep, werd hem opgedragen om terug te keren naar Rome en zijn legers te ontbinden. Omdat Caesar vermoedde dat voor hem de dood wachtte in Rome wanneer hij ongewapend zou terugkeren, sloeg hij deze bevelen van de senaat in de wind. Nadat onderhandelingen mislukten, nam Caesar een besluit. In 49 v.Chr. stond hij met het 13e legioen Gemina voor de Rubicon, een rivier in Noord-Italië, die toen als grens dienst deed. Hij stak de rivier over met de bekende woorden "Alea iacta est" (de teerling is geworpen). De burgeroorlog was een feit.

Nadat Caesar de Rubicon was overgestoken werd hij door de senaat tot staatsvijand uitgeroepen. Caesar rukte op naar Rome, de senaat en Pompeius verdedigden de stad niet. De andere steden in Italië kozen al snel de kant van Caesar. Pompeius zag het hopeloze van zijn zaak in en vluchtte (samen met de senaatsleden) naar Griekenland. Natuurlijk kon Caesar Pompeius niet ongehinderd laten ontsnappen. Met zijn legioenen achtervolgde hij zijn tegenstrever. Uiteindelijk vluchtte Pompeius naar Egypte. Dit werd hem fataal. De heerser van Egypte liet Pompeius doden, wellicht uit angst voor Caesar. Hiermee werd Caesar alleenheerser. Door de nieuwe senaat werd hij uitgeroepen tot dictator voor 10 jaar, zijn opdracht was het herstellen van de macht van de republiek.

De dood van Caesar
Al snel ontstonden er problemen. Delen van de Romeinse politieke elite zagen (of vreesden in ieder geval) een inperking van hun macht. Deze groep wilden dan ook een herstel van de republiek op een andere wijze dan Caesar voor ogen stond. In zijn ogen voldeed de oude structuur niet meer nu het rijk zo groot geworden was. Het lijkt aannemelijk dat hij ook om persoonlijke redenen zijn macht niet wilde delen.

Op 15 maart 44 v.Chr. werd een vergadering belegd door de senaat. Volgens de legenden was Caesar voor deze datum gewaarschuwd door een waarzegster. Op de vloer van de senaat voltrok zich vervolgens de moord. Hoewel Caesar zich eerst nog verdedigde, kregen de moordenaars al snel de overhand. Hij stierf nadat hij 23 keer was gestoken door de moordenaars.

Et tu Brute?
Over deze beroemde zin bestaat enige controverse. Volgens de overlevering gaf Caesar zijn verzet op toen hij zijn geadopteerde zoon Brutus onder de moordenaars ontwaarde. Hierbij zou hij hebben gezegd "Et tu Brute, tu quoque fili mi?". In het Latijn betekent dit "Ook gij, Brutus, mijn zoon". Andere bronnen beweren echter dat hij Grieks zou hebben gesproken. Hij zou iets hebben gezegd wat neerkwam op "Ook jij, mijn kind?". Ook zijn er deskundigen die stellen dat Caesar helemaal niets zei. Zij baseren zich hierbij op een aantal ooggetuigenverslagen die de eeuwen hebben overleefd. Hoe het ook zij, de zin is wereldberoemd en de naam Brutus is voor altijd verbonden aan een persoon die je (figuurlijk) een mes in de rug steekt, terwijl je die persoon vertrouwde.

Hoe zag Caesar er uit?
Zoals met veel historische figuren uit de oudheid, blijft het een beetje giswerk hoe Caesar er uit heeft gezien. De foto van de buste aan het begin van dit artikel hoeft immers geen weergave van de werkelijkheid te zijn, sterker nog het is vervaardigd ver na zijn dood. Toch zijn er wel aanknopingspunten. Zo zijn er verslagen overgebleven uit de Romeinse tijd waarin Caesar wordt beschreven. Hij zou een haakneus hebben gehad en kalende zijn geweest, iets wat hem niet aanstond. IJdelheid is ook iets van alle eeuwen.

In augustus 2008 werd een borstbeeld gevonden in de Franse rivier de Rhône. In eerste instantie dacht men dat dit beeld een weergave was van een Romeins generaal. Nadere bestudering bracht een aantal experts tot de overtuiging dat dit beeld een weergave was van Julius Caesar. Het beeld zou zijn gemaakt in 46 v.Chr., twee jaar voor de dood van Caesar. Vermoed wordt dat het beeld vervaardigd is toen Caesar de Franse stad Arles Romeinse stadsrechten gaf.

Julius Caesar in de strip
De meest bekende strip waarin Julius Caesar regelmatig komt opdraven is natuurlijk Asterix. De strip speelt na de overgave van Vercingetorix in 52 v.Chr. In de Asterix reeks komt Caesar er vrij goed vanaf. Natuurlijk is hij de overweldiger van Gallië, maar hij wordt wel neergezet als een eervol man. Zijn continue frustatie over het uitblijven van de overwinning op het dorpje van Asterix en zijn commentaar op gebeurtenissen tijdens de strip zijn vaak uitermate komisch.

Geraadpleegde bronnen:

nl.wikipedia.org/wiki/Julius_Caesar

www.nrc.nl

nl.wikipedia.org/wiki/Pompeia_Sulla

nl.wikipedia.org/wiki/Gallische_oorlog

nl.wikipedia.org/wiki/Burgeroorlog_tussen_Pompeius_en_Caesar