Illustrated Classics

In 1956 verscheen er een nieuwe stripserie in Nederland en België. De verhalen die in deze boekjes stonden waren veelal bewerkingen van bekende boeken. Het bedrijf Van Ditmar op de Singel 90 in Amsterdam had de alleenvertegenwoordiging verworven voor de Nederlandstalige uitgaven. Later zou Classics Nederland BV de serie overnemen. De serienaam was Illustrated Classics, met als onderschrift beroemde boeken in woord en beeld. Zoals zo vaak waren de boekjes van oorsprong niet Nederlands, maar Amerikaans. Dit zie ook terug in de verhalen die in de reeks zijn opgenomen, veel hebben betrekking op de Amerikaanse geschiedenis of op Amerikaanse personen. In Amerika heette de serie opmerkelijk genoeg Classics Illustrated.

De in Rusland geboren Albert Lewis Kanter (1897-1973) ontwierp de serie voor zijn uitgeverij Elliot Publishing Company. Het eerste deeltje, The Three Musketeers, verscheen in oktober 1941. De serienaam was toen Classic Comics. Het zou tot 1947 duren voordat de serie herdoopt werd in Classics Illustrated. Classic Comics no 1 - The three musketeers De volgende twee deeltjes waren Ivanhoe en De graaf van Monte Christo. Behalve het verhaaltje zelf bevatte de boekjes ook informatie over de originele schrijver van het werk dat in verkorte vorm werd weergegeven. Soms werden er ook informatieve stukjes toegevoegd, die weliswaar niets met het verhaal uit het deeltje te maken hadden, maar waarvan men blijkbaar vond dat het nuttige informatie was. Bij de eerste deeltjes was er ook een advertentie opgenomen over het deeltje (of de deeltjes) die binnenkort zouden gaan verschijnen. Later verscheen er een overzicht op de achterkant van de al verschenen titels en een mogelijkheid om deze na te bestellen. Achterzijde latere Classics Illustrated Met het verschijnen van de vierde titel uit de serie, The last of the Mohicans, in 1942, besloot Kanter om het werk te verdelen over verschillende kantoren. De naam van de uitgeverij werd ook veranderd en wel in Gilberton Company Inc. Toen Kanter eenmaal een oplage had bereikt van een half miljoen, besefte hij dat hij een succesvolle reeks op de markt aan het brengen was. Ook drong het tot hem door dat de mensen de boekjes na het lezen niet weggooide, maar ze gingen verzamelen en moeite gingen doen om de nummers die ze hadden gemist als nog aan te schaffen. Hij kwam hierachter doordat hij brieven ontving van lezers die nummers wilde nabestellen, wanneer ze niet meer bij de krantenkiosk te koop waren. En zo begon het verzamelgedeelte van de Classics Illustrated. Een deel van het tekenwerk van de eerste deeltjes was nogal ruw en de interpretatie van de verhalen nogal losjes, maar de serie werd langzaam een hit. Met het verschijnen van het tiende deeltje, Robinson Crusoe, in april 1943 werd het mogelijk om de deeltjes één, twee, drie en vijf na te bestellen. Dit was voor stripboekjes in die tijd echt ongekend.
Natuurlijk zat Amerika toen volop in de tweede wereldoorlog en grondstoffen waren schaars, ook papier. Hierdoor zag Kanter zich genoodzaakt om de boekjes terug te brengen van 64 pagina's naar 56.
Classics Illustrated no 95 - All quit on the western front Zoals gezegd veranderde Kanter de naam van de serie in 1947 van Classic Comics in Classics Illustrated. Vanaf nummer 35, The Last Days of Pompeii, ging dit in. Door de stijgende prijzen na de oorlog werd er wederom een verandering doorgevoerd in 1948. Vanaf toen waren de verhaaltjes nog maar 48 pagina's lang. In 1951 werd besloten om de kaftjes van de boekjes niet langer te laten tekenen, maar te laten schilderen. Een aantal van de kaftjes uit de serie zijn dan ook echt heel erg mooi om te zien. Vaak is de kwaliteit van de kaft beter dan de kwaliteit van het tekenwerk binnenin het boekje. Maar dit kwam in die jaren wel vaker voor bij strips. De kaft moest tenslotte ook verleiden tot een aanschaf.
In de jaren 50 begon Kanter ook met het uitgeven van series die gerelateerd waren aan de Classics Illustrated. De eerste was Classics Illustrated Junior. Dit waren sprookjes, legendes en mythes die volgens het concept van de Classics Illustrated werden benaderd en behandeld. In deze serie verscheen onder meer Snow White and the Seven Dwarfs, Jack and the Beanstalk en Beauty and the Beast.
De tweede was World Illustrated. Dit waren verhalen over bijzondere periodes in de geschiedenis. Hierin verschenen deeltjes zoals The classics illustated history of flight en The classics illustated history of whaling.
De derde groep waren de zogenoemde Special Issues. Ook hier speelde prominente momenten uit de geschiedenis een voorname rol. Zo verscheen het deeltje Royal Canadian Mounted Police, maar ook The Ten Commandments. Tussen 1941 en 1962 had Kanter zo'n 200 miljoen boekjes aan de man gebracht.
Na 1962 kwam de klad in de serie. Nieuwe titels verschenen veel minder frequent. In Amerika zelf was nummer 167, Faust, de laatste die verscheen. Hoewel er wel andere delen werden voorbereid, maar deze verschenen bij uitgevers buiten Amerika. In 1967 verkocht Kanter zijn bedrijf aan het bedrijf van Patrick Frawley, Twin Circle. Hoewel de serie nog een aantal jaren doorliep verschenen er weinig nieuwe titels. Er werden voornamelijk heruitgaven geproduceerd. Begin jaren 70 werden de Classics Illustrated en de aanverwante series dan ook stopgezet.

Eerste Nederlandse deeltje uit 1956 Maar voordat het zover was verscheen in 1956 dus het eerste deeltje op de Nederlandse en Belgische markt. Het was een bewerking van Alice in Wonderland, het beroemde verhaal van Lewis Carroll. Het succes van de serie in Amerika had tot gevolg gehad dat er in andere landen eveneens vertalingen van de Classics Illustrated verschenen. Nederland en België waren zeker niet het enige Europese landen waar deze boekjes verschenen. Ook in Engeland werden deze boekjes gemaakt. Het kwam zelfs zover dat er in Engeland titels verschenen die nooit in Amerika op de markt zijn gebracht. Naast de Amerikaanse edities, zouden ook Engelse Classics Illustrated gaan dienen als basis voor de Nederlandse reeks. De Argounauten bijvoorbeeld is wel in Engeland en bijvoorbeeld ook Nederland op de markt gebracht, maar nooit in Amerika. Ook in Griekenland zijn deeltjes verschenen die nergens anders te vinden waren. Deze zijn later wel vertaald in het Engels. Helaas niet in het Nederlands. Naast de al eerder genoemde landen verschenen er ook deeltjes van deze serie in Denemarken, Noorwegen, Italië, Spanje en IJsland.

In 1956 was het nog een gewaagde onderneming om een hele nieuwe stripreeks op de markt te introduceren. De meeste volwassen hadden er niet zoveel mee op en op school werd dit al helemaal niet op prijs gesteld. Iets wat wij ons tegenwoordig niet meer kunnen voorstellen, maar dat was wel de tijdsgeest. Wellicht om deze weerstand enigzins te temperen, had het eerste deeltje een korte introductie van ene Clarence Day. De zin "Hoewel u veel van de oorspronkelijke tekst in dit boek zult aantreffen, hopen wij toch dat het lezen van deze uitgave bij u het verlangen zal wakker maken kennis te nemen van het werk zelf", die in het stukje te vinden is, lijkt toch vooral bedoeld om ouders te paaien. Hoewel men de jeugd op een eenvoudige manier kennis wilde laten maken met de grote werken van de wereldliteratuur, zullen de omzetcijfers toch ook zeker een rol hebben gespeeld. Maar zoals gezegd, niet vergeten moet worden dat dit boekje in de jaren 50 verscheen. De wereld zag er toen heel anders uit.

In Nederland en België zijn in totaal 214 deeltjes van de serie Illustrated Classics op de markt verschenen. Aanzienlijk meer dan in het land waar de reeks ooit begon. In Amerika werden 169 deeltjes uitgegeven. Dat er hier meer boekjes uitkwamen komt doordat na nummer 139 niet langer werd geput uit de Amerikaanse serie, maar uit de Engelse.
Ook hier verschenen verschillende aanverwante reeksen. Genoemd kunnen worden de Extra Editie, Wereld in Beeld en Sprookjes in Beeld. Deze series hebben echter niet zo'n lang leven gekend als de Illustrated Classics zelf.

Voorbeeld reeksen

Hierboven is van iedere serie een exemplaar opgenomen. Wat natuurlijk opvalt, is dat er een aantal reeksen deeltjes bevatten die al eerder verschenen waren. Zo bevatte de reeks Top Illustrated Classics in totaal 63 deeltjes. Maar deze waren allemaal al eens verschenen in de originele serie van Illustrated. Met deze dikker uitgevoerde uitgaven werd begonnen in 1970, toen de originele serie dus nog liep. In 1974 werd met de reeks gestopt.
In de reeks Extra editie verschenen maar 12 deeltjes. Deze verschenen in de periode van 1959 tot en met 1967. Hiervan werden 7 delen heruitgegeven onder de serie benaming Aktuele Editie Illustrated Classics. Dit gebeurde in 1973 en 1974. Tot slot bracht de oliemaatschappij Gulf in 1974 ook nog 6 deeltjes op de markt. Maar dit waren ook heruitgaven.

De deeltjes die in de originele Illustrated Classics verschenen waren in het begin allemaal uit de Amerikaanse voorraad afkomstig. Dit verklaard ook waarom er verhoudingsgewijs veel verhalen zijn opgenomen over bekende Amerikaanse personen zoals Kit Carson, Daniel Boone en Davy Crockett. Wel was het zo, dat een aantal van deeltjes die in Nederland (en de rest van Europa) verschenen, inmiddels opnieuw getekend waren. Zoals als eerder opgemerkt was de tekenstijlstijl, zeker toen de serie in 1941 startte, nogal ruw. Met het verschijnen van deel 140 (De duivel aanboord) in 1962 gaat men over tot het putten uit de Engelse reeks. Dit had tot gevolg dat er nog zelden op de Amerikaanse serie wordt teruggegrepen. Een aantal deeltjes die wel in Amerika zijn verschenen zijn daardoor nooit vertaald naar het Nederlands. Naarmate de jaren vorderde verloor de serie zijn oorspronkelijke opzet. Niet langer werd getracht om alleen maar leesboeken over te zetten naar de strip, maar soms werd ook gekozen voor een bepaalde periode uit de geschiedenis. Wat ook opvalt, is dat er geen verwijzing meer is naar de oorspronkelijke auteur en het boek die aan de strip eventueel ten grondslag had gelegen. De Illustrated Classics gingen steeds meer lijken op andere uitgaven van Classics Nederland BV. In 1974 werden alle reeksen dan ook stopgezet.

Wat ik mij bij dit soort series wel altijd afvraag, is wie waren de tekenaars van de reeks? In het geval van de Illustrated Classics kan hier lang niet altijd een antwoord op worden gegeven. Toch zijn er nog wel een hoop namen bekend. Een aantal van waren: Jack Abel, Stephen Addeo, Matt Baker, Dik Browne, Lou Cameron, Sid Check, L.B. Cole, Reed Crandall, George Evans, Graham Ingels, Henry C. Kiefer, Alex Blum, Everett Raymond Kinstler, Jack Kirby, Roy Krenkel, Gray Morrow, Joe Orlando, Norman Nodel, Rudolph Palais, Norman Saunders, John Severin, Joe Sinnott, Angelo Torres, Al Williamson en George Woodbridge.
Wanneer je de namen doorneemt valt mij op dat veel van deze tekenaars ook bekend zijn van andere strips, of comics zo je wilt. Jack Kirby is hiervan een goed voorbeeld. Ik ken hem vooral als tekenaar van series zoals X-men, Fantastic Four en Iron Man. Een andere tekenaar heeft juist bekendheid vanwege zijn werk aan de Illustrated Classics. Alexander Anthony Blum (1889-1969) tekende maar liefst zo'n 25 deeltjes van de reeks. Joe Orlando daarentegen is voornamelijk bekend vanwege zijn betrokkenheid bij het blad Mad.

Maar het verhaal van de Illustrated Classics lijkt weer een vervolg te krijgen. In de jaren 90 zijn er wat voorzichtige pogingen gedaan om het genre een nieuw leven in te blazen. Dit lukte niet. Maar in 2004 introduceerde het bedrijf Jack Lake Productions een nieuwe reeks, the Classics Illustrated Junior series. De man achter dit initiatief, Jaak Jarve, is zelf een verzamelaar van de originele serie. Hij begon de originele deeltjes te herdrukken. In 2008 ging hij met een andere verzamelaar samenwerken, Jeff Brooks. Via een licentieovereenkomst met Jack Lake Productions is hij in sepetmber 2008 begonnen om alle deeltjes opnieuw uit te geven in Engeland, Australië, Nieuw-Zeeland, Zuid-Afrika en Ierland. De droom van Kanter wordt weer nieuw leven ingeblazen.

Geraadpleegde bronnen:

en.wikipedia.org/wiki/Classics_Illustrated

www.comics.org

classicsillustrated.classiccomicstore.com/history.asp

www.scribd.com/people/documents

www.classiccomicstore.com/

nl.wikipedia.org/wiki/Illustrated_Classics