Central Intelligence Agency (CIA)

CIA logo

Waarschijnlijk de meest bekende geheime dienst ter wereld, de Central Intelligence Agency oftewel de CIA. De CIA is de buitenlandse inlichtingendienst van de Verenigde Staten, verantwoordelijk voor het verkrijgen en analyseren van informatie over regeringen, bedrijven en personen. De CIA levert deze informatie aan de verschillende onderdelen van de Amerikaanse overheid. Links staat het embleem van de CIA. Het zegel bestaat uit 3 delen: de adelaar, de ster en het schild.
De adelaar is het nationale symbool van de Verenigde Staten. De 16 puntige ster staat voor de wereldwijde zoektocht van de CIA naar informatie. Het schild staat voor veiligheid en verdediging.

De CIA werd op 26 juli 1947 opgericht, het hoofdkantoor staat in Langley, Virginia. Zij is niet de eerste geheime dienst die de Amerikanen hebben opgericht. Integendeel zelfs. De CIA kent een aantal voorgangers.

De voorloper van de CIA was het Office of Strategic Services (OSS). Dit was de eerste onafhankelijke inlichtingendienst in Amerika. Het werd opgericht voorafgaand aan de tweede wereldoorlog. Nadat dit conflict was geëindigd, werd de organisatie op 20 september 1945 ontbonden door de toenmalige president Harry S. Truman.
Omdat echter al snel de koude oorlog uitbrak, ontstond het besef dat de Verenigde Staten een inlichtingendienst nodig had. In eerste instantie werd hiertoe de Central Intelligence Group (CIG) in januari 1946 opgericht. Dit is de directe voorloper van de CIA.
In 1947 werd per presidentieel decreet de CIA en de National Security Council opgericht. Admiraal Roscoe H. Hillenkoetter werd de eerste directeur van de CIA. In 1948 werd besloten dat de CIA clandestiene operaties mocht uitvoeren. In de jaren die hierop volgden werd de structuur van de CIA aangepast en verbeterd.
In 1952 werden ook de United States Army Special Forces opgericht, de fameuze 'green berets'. Een deel van de activiteiten van de special forces overlapte met die van de inlichtingendienst. In het algemeen gesteld ontstond het patroon dat de CIA gebruik kon maken van de special forces, maar het had ook eigen speciale agenten voor missies in het veld.

In de eerste jaren van de koude oorlog verdiende de CIA haar sporen. De blokkade van Berlijn en de Koreaanse oorlog volgden elkaar in snel tempo op. Dit is ook de periode dat de zogenoemde 'containment' doctrine van George Kennan werd aanvaard voor het buitenlandse beleid van de VS. De aanvaarding hiervan zou in de jaren 60 en 70 grote gevolgen hebben.
De containment-politiek kwam erop neer dat de Amerikaanse overheid op militair, economisch en diplomatiek niveau alle stappen zou zetten om verdere verspreiding van het communisme tegen te gaan. Het basis idee was dat wanneer één land in een bepaalde regio onder de invloed van de toenmalige Sovjet-Unie of China zou komen, andere landen in die regio zouden volgen. Dit werd het domino effect genoemd.

Allen Dulles In 1953 werd Allen Dulles de vijfde directeur van de CIA. Hij was de eerste directeur die geen militaire achtergrond had. Hij ook de eerste directeur wiens naam is blijven voortleven in de publieke opinie. Dulles was het hoofd geweest van de afdeling operaties in New York van de Coordinator of Information (COI). De COI was weer de voorloper van de OSS. In 1942 onderging de organisatie deze naamsverandering.
Gedurende de tweede wereld oorlog had Dulles zich beziggehouden met nazi Duitsland. Zo stond hij in contact met de samenzweerders die in 1944 een aanslag hebben gepleegd op Hitler. Van deze groep ontving Dulles ook informatie over het V1 en V2 project van de nazi's. Na afloop van de oorlog werkte Dulles 6 maanden voor de OSS in Berlijn. In 1947 was hij nauw betrokken bij de oprichting van de CIA.
Onder verantwoordelijkheid van Dulles voerde de CIA operatie 'Paperclip' uit. Het doel van deze operatie was om zoveel mogelijk nazi geleerden naar Amerika te halen, waarbij de achtergrond van deze personen werd veranderd. Mochten er toch vragen komen, dan werden deze al snel het zwijgen opgelegd. Het project werd geleid door officieren uit het Amerikaanse leger. Officieel werd de operatie in september 1947 beëindigd, maar de verantwoordelijke officieren en anderen bleven illegaal doorgaan met het project. Noch president Truman, noch president Eisenhower werden hiervan op de hoogte gesteld.
Het zijn dit soort activiteiten die de CIA jarenlang een op z'n minst dubieuze reputatie hebben bezorgd bij het grote publiek. De organisatie ging gewoon haar eigen gang en legde over haar activiteiten geen verantwoording af.

Zoals gezegd werd Dulles in roerige tijden directeur van de CIA. Naast de al eerder genoemde conflicten kreeg hij te maken met de heksenjacht op communisten door senator McCarthy en het incident met de U2. De U2 was een spionagevliegtuig van de Amerikanen. In 1960 werd er één boven de Sovjet Unie neergehaald, hetgeen leidde tot grote politieke spanningen.

Onder de leiding van Dulles werden op clandestiene wijze een aantal buitenlandse staatshoofden verwijderd door ingrijpen van de CIA. In 1953 werd de gekozen premier van Iran, Mohammed Mossadegh,hier het slachtoffer van (de operatie Ajax). In 1954 was het de beurt aan president Arbenz van Guatemala (operatie pbsuccess). Dulles was van mening dat deze activiteiten noodzakelijk waren in de strijd tegen het communisme. Een ander probleem waar Dulles mee te maken kreeg was Cuba en dan met name Fidel Castro.

In opdracht van president Eisenhower richtte Dulles 'Operation 40' op. Hierin namen 40 overheidsmedewerkers en agenten deel, wiens voornaamste operatiegebied het Caribische gebied was, waaronder Cuba. Op 4 maart 1960 werd door Operation 40 een aanslag gepleegd in Havanna Bay. Dit werd gedaan door een schip geladen met munitie tot ontploffen te brengen. Hierbij verloren 75 mensen het leven en raakte 200 mensen gewond.
Operation 40 hield zich niet alleen bezig met sabotage en aanslagen zoals die met het zeeschip. Zij hadden ook een eigen team van moordenaars in dienst. Door een voormalig lid, Frank Sturgis, werd hierover het volgende hierover gezegd: "De groep van moordenaars zou, na het verkrijgen van de opdracht hiertoe, leden van het leger of de politiek in een buitenlandse staat vermoorden. Indien nodig ruimde zij ook eigen leden uit de weg indien het vermoeden bestond dat zij als agent voor anderen werkten. In deze periode richtten wij ons strikt op Cuba."

John F Kennedy In 1961 kreeg Amerika een nieuwe president, de charismatisch John F. Kennedy. Op 20 januari 1961 werd JFK ingezworen als de 35ste president van de VS. Kennedy had een militaire achtergrond. Hij was tijdens de tweede wereldoorlog commandant geweest van Motor Torpedo Boat PT-109 in de Stille Zuidzee. De verkiezing van JFK was, zeker voor die tijd, opmerkelijk. Hij was de op één na jongste president tot dan toe en hij was katholiek. Samen met zijn vrouw Jacky vormde zij een glamourpaar dat overal ter wereld bewondering oogstte, behalve in eigen land.

Naast de hiervoor genoemde problemen op buitenlands terrein, erfde Kennedy nog een steeds groter wordend probleem. Namelijk de Amerikaanse betrokkenheid in Zuid-Oost Azië en dan met name in Vietnam. Toch zou dit laatste probleem niet als eerste opspelen.

Voordat Kennedy was gekozen tot president, had de Eisenhower regering een plan laten opstellen om het regime van Fidel Castro op Cuba omver te werpen. Het plan werd grotendeels opgesteld door de CIA. Centraal stond de invasie van Cuba door tegenstanders van Castro die door de Amerikanen getraind waren. Deze Cubaanse vluchtelingen zouden terugkeren naar hun vaderland en een opstand tegen Castro in gang zetten.
Op 17 april 1961 keurde Kennedy de al eerder geplande invasie van Cuba goed. Kennedy gaf echter geen toestemming om de invasie te laten ondersteunen door de Amerikaanse luchtmacht. De gebeurtenissen die hierna plaatsvonden staan bekend onder de term 'the Bay of Pigs Invasion'.
De invasie, die op 19 april 1961 begon, werd een fiasco. De meeste leden van de aanvalsgroep werden gedood of gevangen genomen. Later zou blijken dat het falen van de invasie grotendeels te wijten was geweest aan het gebrek aan goede communicatie binnen de militaire leiding. Hierdoor was er bijvoorbeeld geen marine ondersteuning voor de landingstroepen.

Het fiasco van 'the Bay of Pigs' en een aantal mislukte aanslagen op Castro waarbij gebruik werd gemaakt van leden van de Amerikaanse maffia en Cubaanse vluchtelingen, ondermijnde de geloofwaardigheid van de CIA. Als een direct gevolg hiervan werd Allen Dulles ontslagen door Kennedy. Ook de staf van Dulles, waaronder Richard Bissell en Charles Cabell, kregen hun ontslag.
Het was duidelijk dat JFK de CIA niet vertrouwde en na de mislukte invasie van Cuba wilde hij, naar verluidt, de CIA opheffen. Kennedy zei tegen een medewerker (Clark Clifford): "Something very bad is going on within the CIA and I want to know what it is. I want to shred the CIA into a thousand pieces and scatter them to the four winds."

Al snel doemde er een nieuw probleem op, de Cubaanse raketcrisis. Deze begon op 14 oktober 1962 toen een Amerikaanse U-2 spionagevliegtuig foto's nam van intermediaire lange afstand raket installaties op Cuba.Nadat Kennedy de foto's had gezien op 16 oktober zat hij met een groot dilemma. Als de VS de installaties zou aanvallen bestond er een grote kans dat de Sovjet Unie zou terugslaan. De wereld balanceerde op de rand van een nucleaire oorlog. Hoewel veel adviseurs aandrongen op een militair ingrijpen, besloot Kennedy om Cuba te isoleren. Uiteindelijk resulteerde dit in het terughalen van de raketinstallaties door de Sovjets.

In Zuid-Oost Azië zette Kennedy de koers voort die door Eisenhower was ingezet. Kleine Amerikaanse eenheden vochten in Vietnam. Daarnaast werd economische en politieke steun gegeven. Uiteindelijk stuurde Kennedy 16.000 Amerikaanse special forces naar Vietnam. Ook keurde hij het gebruik van napalm en jachtvliegtuigen goed. In 1963 keurde hij ook de coup tegen de zittende Zuid-Vietnamese heerser Diem goed. Dit resulteerde in de dood van Diem. Het blijft een punt van controverse of de VS de oorlog in Vietnam zouden hebben gevochten indien Kennedy was blijven leven. Op basis van uitlatingen van zijn toenmalige minister van defensie Robert McNamara en zijn vice-president Johnson zou Kennedy overwogen hebben om de Amerikaanse troepen terug te halen uit Vietnam na zijn herverkiezing in 1964. Waarom de uitwijding over de acties van John F. Kennedy terwijl in de laatste paragrafen geen vermelding is van de CIA? Het antwoord laat zich raden. De moord op Kennedy in 1963.

JFK werd op 22 november 1963 vermoord in Dallas, Texas. Hij werd geraakt door twee kogels, één maal in de nek en één maal in het hoofd. En juist deze laatste kogel heeft aanleiding gegeven voor heel veel speculatie.
Lee Harvey Oswald werd gezien als de verdachte van de moord op Kennedy. Hij ontkende dat hij de moordenaar was, volgens zijn zeggen werd hij gebruikt als zondebok. Oswald op zijn beurt werd vermoord door Jack Ruby op 24 november. Ruby werd hiervoor gearresteerd en veroordeeld, maar stierf in de gevangenis.
Door de nieuwe president Johnson werd de Warren commissie ingesteld om de moord op Kennedy te onderzoeken. Opmerkelijk genoeg had de door Kennedy ontslagen ex-CIA directeur Allen Dulles zitting in de commissie. Het oordeel van de commissie was dat Oswald de enige schutter was geweest.
Dat Dulles in de commissie zat is in mijn opmerkelijk omdat hij door Kennedy was ontslagen en daarmee de carrière van Dulles beëindigde. Dulles zal niet bepaald een fan van Kennedy zijn geweest. Daarnaast was Dulles de voormalige directeur van de CIA, een organisatie die Kennedy wilde opheffen. Natuurlijk betekent dit absoluut niet dat Dulles of de CIA betrokken waren bij de aanslag, maar of dit nu de aangewezen persoon was? Veel mensen namen dan ook geen genoegen met het oordeel van de commissie. Een van de redenen hiervoor was de Zapruder film.

De Zapruder film is standaard 8mm kleurenfilm zonder geluid van de optocht van president Kennedy op 22 november 1963 op Dealey Plaza, Dallas, Texas. Inderdaad het moment van de aanslag. De film werd gemaakt door Abraham Zapruder, die naar de optocht was komen kijken, en toont bijna de gehele optocht op die locatie. Het is de meest complete film van de moord op JFK. Ook de Warren commissie had de film tot haar beschikking.
Ook de Warren commissie had de film tot haar beschikking. Zapruder had de film terstond laten ontwikkelen en had een aantal kopieën laten maken. Twee kopieën stelde hij ter beschikking van de Secret Service. De Secret Serice stelde één kopie ter beschikking van de FBI. Het origineel hield Zapruder zelf. Zwart en wit afdrukken uit het kopie van de FBI werden door de Warren commissie gebruikt. Er leefden wel een aantal vragen over de film. Vooral het ontbreken van een aantal frames deed wat wenkbrauwen fronsen.

Waarom was de Zapruder film nu zo belangrijk? Het laat zien dat Kennedy bij het tweede schot naar alle waarschijnlijkheid van voren werd geraakt. Het eerste schot, dat zijn nek trof, kwam van achteren. Wanneer er twee schutters waren is het onmogelijk dat Oswald heeft gehandeld (als hij al gehandeld heeft). En twee schutters betekent automatisch dat er sprake is geweest van een samenzwering. Dat er sprake is geweest van een samenzwering werd in 1979 dan ook bevestigd door de speciaal ingestelde United States House Select Committee on Assassinations. Hoewel deze laatste commissie concludeerde dat er geen betrokkenheid was geweest van de Amerikaanse overheid bij de aanslag blijven er vragen leven over de rol van onder meer de CIA.

Over de mogelijke betrokkenheid van de CIA doen veel complottheorieën de ronde. Veel van die theorieën vermelden de volgende elementen als reden waarom de organisatie wel betrokken zou moeten zijn geweest. Als geen ander was de CIA in staat om een moordaanslag voor te bereiden en uit te voeren. Dit hadden zij immers in de jaren 50 ook al gedaan en door een oud-medewerker is verklaard dat zij hiervoor speciaal personeel hadden. Deze personen werden niet alleen tegen buitenlandse tegenstanders ingezet, maar zo nodig ook tegen het eigen personeel wanneer deze als onbetrouwbaar werden geacht. Het mislukken van de landing in Cuba had ook veel kwaad bloed gezet. Niet alleen had de organisatie veel van haar prestige verloren door het fiasco, ook haar directeur werd ontslagen evenals een deel van zijn naaste medewerkers. Kennedy had geweigerd om militair op te treden tijdens de Cuba crisis, wat mogelijk werd gezien als zwak tegenover de harde lijn tegen het communisme die de organisatie voorstond. Daarnaast speelde Kennedy met de gedachten om na 1964 de Amerikaanse militairen terug te trekken uit Vietnam.

Wat bewijzen deze standpunten nu? Uiteraard niet veel. Maar ook in het Amerika van begin jaren 60 lijkt het mij uitgesloten dat de CIA als organisatie willens en wetens heeft meegewerkt aan de moord op hun Commander-in-chief. Wel ben ik van mening dat Oswald (als hij al geschoten heeft) niet de enige schutter is geweest. Er is naar mijn mening wel degelijk sprake geweest van een samenzwering.
Zijn hier ook personen bij betrokken geweest die op dat moment in dienst waren van de CIA? Ik sluit het zeker niet uit. Een aanslag kan altijd plaatsvinden, zoals de poging op president Reagen later aantoonde. Maar hier was sprake van schoten van dichtbij en niet zoals bij Kennedy vanuit een strakke organisatie. Het plannen van dit soort activiteiten valt al snel op, tenzij dit bewust werd stil gehouden door personen die hiervoor de positie hadden. Uiteraard vormt dit ook allemaal speculatie, toch zal de moord op John F. Kennedy altijd als een donkere wolk de CIA blijven achtervolgen.

Na de dood van Kennedy werd Lyndon B. Johnson president. Johnson kan worden gekenschetst als een bekwame politicus die veel van zijn sociale plannen door het Amerikaanse Congres wist te loodsen. Johnson had de Vietnamoorlog als erfenis overgehouden. Uiteraard was ook de CIA actief in Vietnam. Eén van de projecten die veel stof deden opwaaien was het 'Phoenix Program'.

Het Phoenix project was gericht op het verkrijgen van miliraire informatie en het identificeren en neutraliseren van de ondersteuning voor de Viet Cong onder de burgerbevolking. Dit werd gedaan via infiltratie, gevangenneming, aanslagen of moord. Het programma was ontworpen door de CIA en werd uitgevoerd door eenheden van het Zuid-Vietnamese leger en de Amerikaanse special forces.

Nu doen er over dit programma ook veel verhalen de ronde. Maar het was niet zo dat het uitschakelen (of doden) van een persoon eenvoudig kon worden beslist. Hiervoor waren speciale wetten ingesteld. Om bijvoorbeeld misbruik tegen te gaan moest een aanwijzing dat een persoon een bedreiging vormde door drie onafhankelijke bronnen worden bevestigd voordat de opdracht werd gegeven.
De algemene consensus over het succes van het Phoenix programma is dat het redelijk tot succesvol was in het toebrengen van schade aan de infrastructuur van de Viet Cong. Maar het programma kwam te laat en werd niet breed genoeg ingezet om de oorlog in Vietnam te doen kantelen voor de Amerikanen.

Eind jaren 60 werd de situatie steeds vreemder. Over het verloop van de oorlog in Vietnam hield de CIA er andere denkbeelden op na dan de militaire top. De militairen waren over het algemeen veel optimistischer over het verloop van de oorlog dan de CIA. Zo werd de toegebrachte schade veelal aangepast voor politieke doeleinden, iets waar een aantal medewerkers van de CIA zich niet in konden vinden.

Half jaren 70 begonnen de problemen voor de CIA pas echt. In een rapport uit 1973 werd door de toenmalige directeur van de CIA, James R. Schlesinger, een rapport uitgebracht over de illegale activiteiten van de organisatie. Dit rapport heeft de bijnaam 'the Family Jewels' gekregen. In december 1974 werd informatie uit dit rapport gepubliceerd in The New York Times. Nu bleek dat de CIA buitenlandse staatsleiders had laten ombrengen en dat zij illegaal inlichtingen had vergaard over zo'n 7.000 Amerikaanse staatsburgers die betrokken waren bij de anti-oorlog beweging. Daarnaast had de CIA geëxperimenteerd op mensen met onder meer LSD maar ook met andere substanties, dit uiteraard zonder medeweten van deze personen.

Dit was echter niet alles. Onder de Nixon administratie hadden ex-medewerkers van de CIA ook een aantal misstappen begaan. Weliswaar in opdracht of in ieder geval met medeweten van president Nixon, maar toch. De meest beruchte was natuurlijk de inbraak in het Watergate. De onthullingen hiervan door de journalisten Carl Bernstein en Bob Woodward van de Washington Post leidde uiteindelijk tot het aftreden van president Nixon. Niet alleen hadden oud-medewerkers van de dienst de inbraak gepleegd, maar ook had de CIA opdracht om het FBI onderzoek hiernaar te frustreren.

Een ander gevolg was dat het Amerikaanse Congres in 1975 onderzoek deed naar de CIA. President Ford stelde, als opvolger van president Nixon, ook nog een aparte onderzoekscommissie in. Daarnaast besliste president Ford per decreet dat het vermoorden van buitenlandse staatslieden illegaal was. De reputatie van de CIA bij het grote publiek lag aan duigen.

Hierna werd het en aantal jaren stil. Maar een nieuw probleem doemde eind jaren 70 op. In Iran kwam de religieuze leider Ayatollah Khomeini aan de macht via een revolutie. De CIA had in 1953 de Sjah in Iran op de troon geholpen. Deze werd nu verdreven. Hoogtepunt van de crisis was uitaard de gijzeling 52 Amerikaanse diplomaten door het regime. De poging om deze diplomaten met militaire middelen te bevrijden liep uit op een fiasco.

In meer recente jaren bleef de CIA veelal uit het nieuws. Langzaam kreeg de organisatie weer een deel van haar prestige terug. Hoewel het steunen van de moedjahedien in de strijd tegen de Sovjets in de jaren 70 in Afghanistan uiteindelijk wel hele nare gevolgen heeft gehad. Maar het lijkt mij onwaarschijnlijk dat de CIA toen al had kunnen weten dat Bin-Laden later met zijn Al Qaida zich tegen hen zou keren.

Nu komen we op de huidige tijd. Het nieuws over de CIA gevangenissen overal ter wereld, de onjuiste inlichtingen over de werkelijke dreiging van Saddam Hoessein, Guantanamo Bay. Het zijn niet de feiten die je als organisatie graag terugziet in het nieuws. Nu zou dit laaste suggereren dat de CIA geen goed kan doen. Dat is ook weer niet zo. In de strijd tegen het internationale terrorisme heeft de CIA ongetwijfeld hele goede dingen gedaan, wellicht ook de nodige aanslagen verijdeld. Het probleem van een inlichtingdienst is echter dat zij met deze successen niet te koop kan en wil lopen.

In de strips wordt de CIA met enige regelmaat ten tonele gevoerd. Zo komt deze dienst voor in de strip XIII en werken de hoofdpersonages uit de strip Alfa voor deze inlichtingendienst.

Geraadpleegde bronnen:

nl.wikipedia.org/wiki/CIA

en.wikipedia.org/wiki/CIA

en.wikipedia.org/wiki/Allen_Dulles

en.wikipedia.org/wiki/John_F._Kennedy

en.wikipedia.org/wiki/Zapruder_Film